TTO – Trước sự nổi lên và sức mạnh mang tính áp đặt của Trung Quốc ở Biển Đông, dễ hiểu là các nước Đông Nam Á có tranh chấp trong khu vực phải vừa thận trọng vừa cương quyết.

Bản đồ 1: Đường đi các tàu cho thấy tàu cảnh sát biển Trung Quốc 35111 quấy nhiễu giàn khoan Sapura Esperanza tại lô SK 308 trong EEZ của Malyasia từ ngày 10 đến 27-5-2019 – Nguồn: AMTI
Có vẻ tình hình Biển Đông căng thẳng trở lại khi tàu cá Yuemaobinyu 42212, bị nghi là tàu dân quân biển Trung Quốc, đâm chìm tàu cá Gemvir-1 của Philippines tại khu vực bãi Cỏ Rong trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Philippines vào ngày 9-6-2019 rồi bỏ mặc 22 ngư dân Philippines giữa biển khơi khi tàu họ chìm.
Số ngư dân này sau đó được tàu cá TG-90983-TS của Việt Nam cứu giúp. Vụ này cho đến nay vẫn còn là vấn đề phức tạp trong quan hệ Trung Quốc – Philippines.
Dạo đầu
Thật ra, trước đó, theo Tổ chức Sáng kiến minh bạch biển châu Á (AMTI) và nhiều nhà quan sát thì từ cuối tháng 5 đến cuối tháng 6-2019, ít ra là hai tàu cảnh sát biển Trung Quốc 35111 và 46302 (bị phát hiện nhờ các tín hiệu AIS [hệ thống nhận dạng tự động] mà các tàu từ 300 tấn trở lên phải phát đi) đã quấy phá quanh khu vực bãi Luconia trong EEZ của Malaysia.
Các tàu này tìm cách không cho giàn khoan Sapura Esperanza được Malaysia cấp phép thực hiện hoạt động tại lô SK 308 trong vùng này, cách bờ biển bang Sarawak khoảng 85 hải lý (xem đường đi của tàu 35111 ở bản đồ 1).
Các tàu Trung Quốc cũng hù dọa hai tàu tiếp tế đi lại giữa vùng này và bờ biển Malaysia. Cuối cùng, có vẻ Trung Quốc không đạt được kết quả như mong muốn, vì có tin Sapura Esperanza vẫn tiếp tục công việc khoan sau vụ uy hiếp.
Tiếp đó, trong 5 ngày từ 29-6 đến 3-7, Trung Quốc cho tổ chức bắn đạn thật tại hai khu vực, một khu giữa Biển Đông nằm ngoài EEZ của Việt Nam lẫn Philippines (nhưng có phần nằm trong thềm lục địa 350 hải lý của Việt Nam) và một trong EEZ của Trung Quốc và có phần thuộc lãnh hải đảo Phú Lâm của Việt Nam mà Trung Quốc chiếm từ năm 1956 (xem bản đồ 2).
Trung Quốc được cho là đã bắn thử 6 tên lửa chống hạm trong cuộc diễn tập và đô đốc Philip Davidson, tư lệnh lực lượng Hoa Kỳ ở khu vực Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, đã gọi động thái đó là để “gửi thông điệp đe dọa tới Hoa Kỳ”.
Sau hai màn dạo đầu trên là màn diễn mà chúng ta quan tâm nhất. Theo quan sát của AMTI và nhiều nhà quan sát khác, từ ngày 3-7 tàu khảo sát của Trung Quốc Haiyangdizhi 8 (Hải Dương Địa Chất 8, tức HYDZ 8), với sự hộ tống của các tàu cảnh sát biển – đặc biệt là tàu 37111 và tàu 3901 (trọng tải hơn 10.000 tấn), cùng tàu cá dân quân và cả tàu hải quân Trung Quốc theo dõi từ xa – tiến hành khảo sát địa chất tại khu vực trong bồn trũng Tư Chính – Vũng Mây, kéo dài cho tới hôm nay.
Khu vực này nằm hoàn toàn trong EEZ của Việt Nam, thuộc các lô 130-133 và 153-157 của PetroVN, ứng với hai lô mà Trung Quốc gọi là RJ-03 và RJ-27, cùng một phần lô YQX 18 và WAB 21.